Szpital POLONIA - informacje na temat choroby niedokrwiennej serca

Zanim przejdziemy do zagadnień życia po zawale, warto na samym początku zapoznać się z kilkoma pojęciami, które wstępnie uporządkują Państwa wiedzę i doświadczenia wyniesione ze szpitala i pomogą we właściwym zrozumieniu innych kwestii. Jak się mawia - właściwym początkiem porządkowania jakiegokolwiek obszaru jest poznanie odpowiedniego słownictwa. 

Choroba wieńcowa – pojęcie choroby wieńcowej jest pojęciem węższym w stosunku do pojęcia choroby niedokrwiennej serca, która oznacza każdą sytuację, w której dochodzi do zaburzeń ukrwienia mięśnia sercowego przez tętnice, które zaopatrują ten mięsień, czyli tętnice wieńcowe i związanych z tym objawów.

Istotą i najczęstszą przyczyną choroby wieńcowej jest miażdżyca oraz jej bezpośredni efekt w zakresie naczyń wieńcowych mianowicie blaszka miażdżycowa. Przyczyny choroby niedokrwiennej, mogą być inne (na przykład skurcz naczyń krwionośnych, czy zaburzenia rytmu serca, ciężka niedokrwistość czyli niski poziom hemoglobiny, nośnika tlenu).

W ponad 98% przypadków przyczyną choroby niedokrwiennej serca jest właśnie miażdżyca tętnic wieńcowych i wówczas stosuje się pojęcie choroba wieńcowa.

Z punktu widzenia klasyfikacji choroby ze względu na objawy wyodrębniamy stabilną chorobę wieńcową (kiedy objawy choroby związane są z wysiłkiem i ustępują po jego zaprzestaniu lub nitroglicerynie) oraz tzw. ostre zespoły wieńcowe: zawały mięśnia sercowego oraz niestabilną dławicę piersiową.

Na podstawie dodatkowych kryteriów zawały mięśnia sercowego dzieli się na zawały bez uniesienia odcinka ST (tzw. NSTEMI) oraz z uniesieniem odcinak ST (STEMI) co ma bezpośrednie przełożenie na sposób leczenia, w tym m.in. na czas w jakim należy rozpocząć leczenie, jak i rokowanie. 

Objawy dławicowe – to objawy choroby wieńcowej, czyli miażdżycy w tętnicach wieńcowych.

U każdej osoby zawał mięśnia sercowego objawia się trochę inaczej, ale spektrum tych objawów można zaklasyfikować do kilku grup.

Pierwszym z nich jest ból zlokalizowany głównie za mostkiem, który może promieniować w kierunku szyi, żuchwy, lewej kończyny górnej. Czasem ból zlokalizowany jest także mniej typowo – po prawej stronie klatki piersiowej, w okolicach łopatki czy kręgosłupa. Często pacjenci opowiadają, że to co odczuwali przy zawale serca można przyrównać do sytuacji ucisku w klatce piersiowej – niektórzy opisują to jako uczucie ściskania klatki piersiowej, rozrywania w klatce piersiowej albo sytuacji, w której coś uciska klatkę piersiową, „... jakby coś zostało tam położone, kamień, gorący kamień”. Inna grupa objawów jest związana z pieczeniem za mostkiem czy uczuciem gorąca. Może ono podobnie jak ból promieniować i zwykle nie ustępuje przy odbijaniu.

Często objawom towarzyszą zlewne poty, uczucie niepokoju, duszność.

Ćwiczenie:

Teraz spróbuj przypomnieć sobie, jakie objawy wystąpiły u Ciebie? Daj sobie na to chwilę czasu, usiądź i zapisz je na kartce. Postaraj się je zapamiętać po to, aby w przyszłości zachować się po prostu spokojnie. Jeśli będziesz wiedzieć, że objawy jakie pojawią się będą wyglądać jak w trakcie zawału serca, to nie wpadniesz w panikę tylko zaczniesz postępować spokojnie i racjonalnie tak, aby trafić jak najszybciej do szpitala (o tym jak się zachowywać w takich sytuacjach napiszemy w innej części).

Dlaczego warto pamiętać o tym jakie objawy towarzyszyły Ci w trakcie zawału serca? Otóż z reguły bowiem jeśli choroba powraca, to powraca z reguły z takimi samymi objawami. Jeśli jest to niestety kolejny zawał to objawy są równie silne.

Czasem jest tak, że choroba powraca stopniowo (dochodzić może do stopniowego zawężania światła naczynia wieńcowego) i wówczas dolegliwości związane z wysiłkiem, czy stresem emocjonalnym będą miały taki sam charakter jak przy zawale mięśnia sercowego, lecz ich nasilenie będzie o wiele słabsze. Natomiast tak krótko - jeśli poczujesz coś, co dokładnie przypomina sytuację zawału – jest to zawał. 

Zawał mięśnia sercowego – zawał mięśnia sercowego to zespół objawów wynikających z całkowitego zablokowania dopływu krwi do mięśnia sercowego lub istotnego zaburzenia dopływu krwi do mięśnia sercowego. W przypadku choroby wieńcowej do zawału dochodzi wówczas, gdy blaszka miażdżycowa nagle pęka i blokuje światło naczynia wieńcowego. Bez tlenu nic nie może przetrwać, dlatego też komórki mięśnia sercowego, które znajdują się za miejscem blokady przepływu, stopniowo obumierają.

Dzięki skomplikowanym procesom ochronnym, możliwe jest przetrwanie komórek bez tlenu nawet kilka godzin, dzięki czemu przywrócenie dopływu krwi nawet po kilku godzinach umożliwia przynajmniej częściowy powrót serca do wyjściowej funkcji. W pewnych sytuacjach blokada tętnicy ma charakter przerywany – tzn. na pękniętej blaszce miażdżycowej wytwarza się czop z płytek krwi i włókien fibryny, który co pewien czas przepuszcza krew i umożliwia dotlenienie mięśnia sercowego. W takim przypadku dochodzi do hartowania mięśnia sercowego, do swoistego przyzwyczajenia się do stanu niedotlenienia i dzięki temu efekt leczenia jest jeszcze lepszy niż przy całkowitej blokadzie dopływu krwi. Przypomnij sobie historie i niedźwiedziach polarnych, które zapadają w zimowy sen, czyli hibernację. Dlaczego o tym piszę? Ponieważ w przypadku mięśnia sercowego ma miejsce podobne zjawisko; komórki mięśnia sercowego w sytuacji braku tlenu, bądź nagłego jak w przypadku nagłego braku dopływu krwi, lub stopniowalnego, czyli pękająca blaszka miażdżycowa przepuszcza stopniowo krew, uruchamiają mechanizm, który moglibyśmy też nazwać hibernacją. Mówiąc obrazowo ich poziom aktywności się obniża, dzięki temu nie dochodzi do ich całkowitego obumarcia. To z kolei powoduje, że w momencie przywrócenia stabilnego dopływu krwi te komórki mogą ponownie podjąć swoją funkcję. Oczywiście zjawisko to jest bardzo skomplikowane i uwarunkowane wieloma czynnikami także nie ma ona w sobie nic z równania matematycznego.

Ale warto o nim pamiętać, gdyż to właśnie dzięki niemu leczenie interwencyjne serca, czyli otwieranie zamkniętej tętnicy wieńcowej w określonych ramach czasowych, nie tylko ratuje życie pacjentowi, ale także stwarza warunki i możliwości do rehabilitacji serca i przywrócenia jego funkcji.

Koronarografia – jest to badanie diagnostyczne, które polega na podaniu do tętnic wieńcowych specjalnej substancji (tzw. kontrastu), której przepływ można uwidocznić przy zastosowaniu lampy rentgenowskiej.

Uwidocznienie przepływu kontrastu umożliwia ocenę naczyń wieńcowych pod kątem obecności zmian miażdżycowych oraz jest podstawą o kwalifikacji pacjenta do dalszego leczenia. Zabieg wykonuje się nakłuwając tętnicę udową igłą, przez którą do naczynia zakłada się specjalny wenflon. Przez ten wenflon wprowadza się tzw. cewniki diagnostyczne, które ustawia się pod kontrolą lampy rentgenowskiej tak, aby ich końcówki stykały się z początkowym odcinkiem naczynia wieńcowego. Dzięki temu podawany kontrast wpływa bezpośrednio do naczynia wieńcowego. W zasadzie większość zabiegów wykonuje się dziś z dostępu przez tętnice ramienne (lewą lub prawą).

Jest to bezpieczniejsze dla pacjenta jeśli chodzi o ryzyko powikłań i zdecydowanie bardziej wygodne. Po takim zabiegu pacjent może w zasadzie usiąść co przy dostępie przez tętnice udowe jest niemożliwe przez kilka godzin. 

Koronaroplastyka –to zabieg, polegający na posze- rzeniu zwężonego miażdżycowo odcinka tętnicy wieńcowej. Poprzez cewniki zabiegowe, wprowadza się

do zwężonego albo zamkniętego naczynia wieńcowego cewnik, na który zakłada się (jak koralin na sznurek) specjalny balon połączony końcówką z tzw. inflatorem. Jet to urządzenie, które wytwarza wysokie ciśnienia, rzędu nawet ponad 20 atmosfer, które rozprężają balon w naczyniu wieńcowym. Balon rozprężając się wprasowuje blaszkę miażdżycową w ściany naczynia wieńcowego poszerzając jego światło. Taki zabieg nazywa się angioplastyką balonową. Z reguły jest to pierwszy etap leczenia. Kolejnym jest angioplastyka z zastosowaniem stentu.

Czasami jednak z uwagi na małą średnicę naczynia, poprzestaje się na angioplastyce balonowej. Czasami też wykorzystuje się specjalne balony, które są pokryte substancją która w czasie rozprężenia balonika pozostaje w ścianie naczynia wieńcowego i hamuje ponowny nawrót miażdżycy. 

Stent – jest sprężynką, zbudowaną ze specjalnych stopów metali. Wprowadza się go do zmienionego

miażdżycowo naczynia w taki sam sposób jak wprowadza się balon. Stent jest umieszczony na specjalnym balonie, który jest rozprężany tak samo jak balon do angioplastyki balonowej, z tymże tym razem, przy pompowaniu balonu dochodzi do rozprężenia stentu i wprasowania go w ścianę naczynia wieńcowego. Konstrukcja stentu i jego skład powodują, że stent wprasowuje się w światło naczynia i pozostaje w nim tworząc strukturę przypominającą strukturę ściany tunelu podziemnego. Siatką jaką jest stent po prostu utrzymuje ściany naczynia, zapobiega ich zapadaniu się, wprasowując miażdżycę w ścianę naczynia wspomaga proces gojenia się pękniętej blaszki miażdżycowej oraz tym samym utrzymuje dopływ krwi do komórek serca.

Ogólnie stenty można podzielić na dwie grupy – pierwsza grupa to stenty konwencjonalne, określane także jako zwykłe lub metalowe, druga grupa to tzw. stenty lekowe, lub powlekane. Jaka jest między nimi

różnica? Te drugie zawierają na swojej powierzchni specjalną substancję, która dodatkowo, mówiąc obrazowo, hamuje proces nawrotu miażdżycy w miejscu implantowania stentu. Aktualnie w Polsce i na świecie wszczepia się, jak mówimy, stenty lekowe. Wynika to z tego, że z badan klinicznych wiadomo, iż to właśnie ich zastosowanie wpływa najlepiej na odległe rokowanie u pacjenta. 

W chwili obecnej trwają badania nad zastosowaniem nowego rodzaju stentów, które zbudowane są z substancji, która wraz z upływem czasu ulega rozpadowi. Oznacza to, że po kilku lub kilkunastu miesiącach po stencie nie pozostaje żaden ślad. Ma to pewną przewagę nad stentami opartymi o stopy metali, gdyż powoduje, że naczynie zachowuje w pełni swoje funkcje, czyli m.in. kurczliwość. Jednak, pomijając kilkuletni epizod stosowania takich stentów w praktyce i ich wycofania ze względu na niepowodzenia, w chwili obecnej są one na etapie badań klinicznych. 

Echokardiografia

– jest to badanie USG serca. Dzięki temu badaniu można ocenić w jakim stopniu uszkodzone jest po zawale serce, jak funkcjonują zastawki serca.

Badanie echokardiograficzne powinno być wykonane u każdego pacjenta po zawale mięśnia sercowego w trakcie hospitalizacji. Wynik tego badania ma znaczenie rokownicze i jest podstawą do kwalifikowania pacjenta do różnych modeli rehabilitacji oraz różnych form farmakoterapii. 

Proszę pamiętać, że serce po zawale przechodzi proces gojenia się, któremu pomaga właśnie rehabilitacja kardiologiczna. Dlatego wynik tego badania wykonany bezpośrednio po zawale nie oznacza, że tak już będzie cały czas. W okresie do 2 miesięcy proces gojenia się serca ma charakter aktywny i w tym czasie może nastąpić istotna poprawa funkcji serca.

Niewydolność serca

– to sytuacja, w której w wyniku uszkodzenia mięśnia sercowego w przebiegu zawału serca (czyli obumarcia komórek mięśnia sercowego w czasie jego niedokrwienia) dochodzi do uszkodzenia funkcji mięśnia sercowego jako pompy – pompa nie ma „pełnej mocy” przepompowywania krwi.

Skutkiem tego jest zastój krwi w krążeniu płucnym oraz krążeniu obwodowym; może to objawiać się dusznością o charakterze wysiłkowym i spoczynkowym, obrzękami kończyn dolnych, uczuciem pełności w jamie brzusznej, dyspepsją, poczuciem zmęczenia czy nadmierną sennością.

Kilka wymienionych tutaj objawów daje pojęcie jak różnie może przebiegać niewydolność serca i w zasadzie mówiąc o niewydolności serca mówimy o pewnym zestawie objawów klinicznych. Objawy te można u większości pacjentów z dobrym skutkiem kontrolować przy pomocy farmakoterapii.

Z pojęciem niewydolności serca nieodłącznie wiąże się pojęcie frakcji wyrzutowej.

Frakcja wyrzutowa jest jednym z podstawowych parametrów oceny funkcji serca w badaniu echokardiograficznym (oznaczane jest w opisach wyników jako EF lub LVEF).

Serce pracuje w cyklu skurcz-rozkurcz – w czasie skurczu wyrzuca z siebie krew, w czasie rozkurczu przyjmuje krew.

Serce kurcząc się za każdym uderzeniem nie wyrzuca całej objętości krwi, gdyż wówczas zapadałoby się całkowicie. Zatem zawsze na szczycie skurczu serca pozostaje w nim pewna ilość krwi. Stosunek objętości krwi wyrzucanej do objętości krwi w serca w czasie rozkurczu określane jest jako frakcja wyrzutowa. Norma to ok. 55 do 65%.

Wielu pacjentów martwi się słysząc, że ich frakcja wyrzutowa po zawale mięśnia sercowego wynosi 60% - tymczasem jest to najlepsza wiadomość jaka może ich spotkać po tym wszystkim, oznacza bowiem, że nie doszło do uszkodzenia mięśnia sercowego. 

Potoczne pojęcie „ciężkości zawału mięśnia sercowego”

Czy zawał serca jest ciężki? Co to znaczy? Praktycznie każdy jest niebezpieczny dla zdrowia z uwagi na ryzyko zaburzeń rytmu serca i powikłań, które mogą doprowadzić do zgonu. Myśląc o ciężkości zawału serca myślimy o jego konsekwencjach dla kurczliwości mięśnia sercowego, czyli o wielkości frakcji wyrzutowej. Można z pewnym przybliżeniem i pominięciem dyskusji akademickich uznać, że taką graniczną wartością frakcji wyrzutowej oznaczającej już istotne uszkodzenie serca (co przekłada się na intensywność leczenia, rokowanie) jest wartość 40%.

Oczywiście znaczenie ma tutaj ogólny stan pacjenta, jego wiek, współwystępowanie innych chorób – bywa, że młode osoby z frakcją wyrzutową 35% nie mają żadnych objawów, a czasem u osób starszych już 45% oznacza duże problemy. 

Bóle w klatce piersiowej.

To dość istotny problem u pacjentów po zawale mięśnia sercowego. Sytuacja zawału mięśnia sercowego powoduje, że zaczynamy być wyczuleni na to się z nami dzieje, zwłaszcza jeśli wcześniej nie chorowaliśmy. Okazuje się, że mamy klatkę piersiową i coś w niej możemy czuć, zwłaszcza teraz.

Problem pojawia się wówczas, gdy cała nasza uwaga przesuwa się na dolegliwości wywodzące się z klatki piersiowej i zaczyna to paraliżować naszą uwagę. Wskazane jest wówczas uporządkowanie tej sytuacji – po prostu należy nazwać pewne rzeczy po kolei, uświadomić sobie co może być groźne, a co jest zupełnie obojętne.

Zatem powiedzmy sobie jeszcze raz: choroba, owszem może wracać, ale z reguły objawy są takie same – odczuwa się ból, pieczenie o takim samym rodzaju, względnie innym nasileniu, przy wysiłku lub spoczynku; dolegliwości wysiłkowe ustępują zwykle po zaprzestaniu wysiłku. Z kolei bardzo często po przebytym zawale pacjenci odczuwają kłucia w klatce piersiowej, bóle, które zlokalizowane są punktowo, przed sercem, które nasilają się w czasie oddechu, promieniują na wylot klatki piersiowej. Dolegliwości mogą mieć charakter trudno definiowalny – pacjenci mogą opisywać, że coś czują w klatce piersiowej, że czują się dziwnie.

Proszę spróbować zwrócić w takich sytuacjach uwagę na fakt, czy odczuwane dolegliwości mają związek z aktywnością fizyczną. Ponadto, czy pojawiają się one wówczas, gdy nasza uwaga nie jest niczym zajęta. Jeśli wspomniane dziwne dolegliwości nie mają żadnego związku z wysiłkiem (tzn. odczuwamy je kiedy siedzimy, a w czasie marszu, albo większego wysiłku nie pojawiają się w ogóle), albo występują wówczas kiedy siedzimy i nasza uwaga nie jest niczym pochłonięta, najpewniej nie mają one nic wspólnego z sercem.

Często pacjenci opisują, że kiedy siedzą wieczorami w domu, zaczynają nagle odczuwać coś dziwnego w klatce piersiowej – nie jest to ból taki jak przy zawale, w zasadzie nawet nie jest to ból, ale zaczynają się przy tym niepokoić i denerwować. Co więcej, im bardziej przyglądają się sobie, obserwują te dolegliwości, tym bardziej się one nasilają, oni sami denerwują się coraz bardziej, aż przychodzi taka chwila, że nie są w stanie nabrać „pełnego” oddechu, robi im się duszno, może kręcić się im przed oczami, widzą mroczki przed oczami, odczuwają silne kłucia, a nawet opasujący ból w klatce piersiowej. Winna temu wszystkiemu jest tzw. hiperwentylacja – czyli dyskretne, trudne do zaobserwowania zaburzenia oddychania, które występują w sytuacjach stresujących. Mechanizm jest następujący – odruchowym mechanizmem w sytuacji zdenerwowania jest przyspieszeni i spłycenie oddechu. Prowadzi to bardzo szybko do zaburzenia wymiany powietrza w płucach i kończy się tym, że podnosi się stężeni tlenu, a maleje stężenie dwutlenku węgla. Nawet drobne zmiany we wzajemnym stężeniu tych dwóch gazów w płucach oraz następnie we krwi, prowadzą do zmiany poziomu pH krwi oraz płynu mózgowo-rdzeniowego. Taki stan dla naszego mózgu automatycznie wiąże się ze stanem zagrożenia, strachu, leku. Tym samym w sytuacji hiperwentylacji, można powiedzieć nasz umysł jest w większej gotowości do interpretowania otaczającego nas świata w kategoriach zagrożeń, strachu i lęku. Zatem w pewnym sensie możemy wywołać u siebiestan leku wykonując bardzo szybkie i płytkie oddechy.

W praktyce często działa to na zasadzie spirali opisanej powyżej – pojawia się bodziec interpretowany jak coś niebezpiecznego; automatycznie w sposób subtelny zmienia się sposób oddychania, co pogłębia poczucia strachu i zagrożenia, co dalej sprzyja hiperwentylacji i tak dalej. Uniknięcie takich sytuacji jest trudne bez przejścia odpowiedniego treningu oddechowego. 

Ćwiczenie:

podejście krok po kroku - jak radzić sobie z bólami w klatce piersiowej.

Jeśli kiedykolwiek znajdziesz się w sytuacji przypominającej to co się wydarzyło w trakcie zawału mięśnia sercowego, postaraj się skorzystać z następujących kroków.

Po pierwsze staraj się nie wpadać w panikę i powiedz sobie: „Zadam sobie kilka pytań aby się upewnić co się dziej”.

Czy dolegliwości jakie odczuwam są dokładnie takie same jak przy zawale serca. Jeśli TAK, to wówczas wzywam pogotowie ratunkowe lub proszę kogoś o wezwanie pogotowia. Siadam i biorę pod język nitroglicerynę, jeśli mam ją przy sobie (o szczegółach na temat tego leku napiszemy w innej części). Jeśli odpowiedź natomiast na to pytanie jest negatywna, to przechodzisz do następnego punktu i pytania.

Weź głęboki wdech i pomyśl: to najprawdopodobniej nie jest zawał serca. To prostu jakiś ból w klatce piersiowej nie związany z moim sercem. Zrobię kilka rzeczy aby się o tym przekonać.

Weź głęboki wdech i wydech i obserwuj co się dzieje z bólem. Jeśli ból nasila się w czasie wdechu i ustępuje w trakcie wydechu to najpewniej jest to tzw. ból mięśniowo-szkieletowy związany na przykład z nieprawidłowym siedzeniem czy leżeniem.

Dalej; spróbuj wstać, poruszać ramionami, wykonać kilka skłonów i poobserwować jak zachowuje się ból. Jeśli ból zmienia się, nasila w czasie ruchów tułowia, to jest to ból mięśniowo-szkieletowy.

Spróbuj zauważyć, w którym miejscu odczuwasz ból, jaka jest jego lokalizacja. Zastanów się czy możesz wskazać ból palcem. Jeśli tak, to znaczy, że ból nie jest związany z sercem.

Jeśli możesz zlokalizować ból palcem, naciśnij delikatnie to miejsce i poobserwuj jak zachowuje się ból. Jeśli ból nasila się w czasie naciskania palcem, wówczas nie jest to ból związany z sercem.

Bardzo ważne w trakcie tych pierwszych dni w domu są codzienne pomiary ciśnienia tętniczego. Nie się co ich bać (niektórzy pacjenci mówią, że boją się mierzyć ciśnienie bo jak okaże się, że jest wysokie to nie będą wiedzieć co robić). Cóż, właśnie o to chodzi, że jak będzie wysokie to wiemy co robić. Proszę Państwa pomiary ciśnienia tętniczego i akcji serca w domu są bardzo ważne. Te wartości pomagają nam w ustaleniu optymalnych dawek leków tym bardziej, że organizm adaptuje się do nowej sytuacji i nowych dawek leków stopniowo. U niektórych pacjentów możliwe jest włączenie pełnej palety leków już w trakcie hospitalizacji, u niektórych z różnych powodów nie jest to możliwe, bo np. ich ciśnienie tętnicze krwi jest prawidłowe lub niskie. Ponadto organizm inaczej zachowuje się po wypisaniu ze szpitala - jesteście bardziej aktywni, inaczej śpicie itd. Musimy znać te wartości aby pomóc Wam skutecznie ustalić docelowe dawki leków. 

Czym są leki przeciwpłytkowe?

Leki przeciwpłytkowe to kwas acetylosalicylowy oraz jeden z trzech leków: tikagrelor, prasugrel lub klopidogrel. Kwas acetylosalicylowy, zwany potocznie aspiryną, hamuje proces zlepiania się płytek krwi, co stanowi istotny element powstawania zakrzepu na blaszce miażdżycowej, blokującego przepływ krwi w naczyniu wieńcowym. Z kolei leki z tej drugiej grupy również hamują ten mechanizm, ale na nieco innej drodze, dodatkowo zmniejszając ryzyko takiego procesu w tej części naczynia, w której implantowany jest stent. Stąd też ważna informacja – aspiryna musi być stosowana przez każdą osobę po zawale mięśnia sercowego do końca życia!

Leku nie należy odstawiać samodzielnie; lek może być odstawiony wyłącznie przez lekarza! Co do konieczności stosowania leku z drugiej grupy – czas przyjmowania leku zależy przede wszystkim od rodzaju zastosowanego stentu.

Aktualnie w przypadku zawału mięśnia sercowego zaleca się czas 12 miesięcy; w wielu przypadkach jednak czas stosowania dwóch leków przeciwpłytkowych może być różny, zarówno krótszy jak i dłuższy i zależne jest to od wielu czynników. W przypadku tzw. zabiegów planowych, kiedy stent wprowadzany jest nie z powodu zawału serca tylko dolegliwości dławicowych niekontrolowalnych lekami, średni czas stosowania dwóch leków przeciwpłytkowych wynosi 6 miesięcy. 

Proszę pamiętać, aby nigdy samodzielnie nie odstawiać tych leków, nawet przed innymi zabiegami chirurgicznymi. W poszczególnych przypadkach czas stosowania leków może być dłuższy lub krótszy a ich odstawianie czy modyfikowanie dawek należy zawsze uzgadniać z lekarzem kardiologiem, który zajmuje się Państwem.

Leki na cholesterol.

Leki na cholesterol to rozbudowana grupa obejmująca statyny, fibraty, ezetrol oraz preparaty kwasów omega-3. Leki te powinny być stosowane z dwóch powodów. Po pierwsze obniżają skutecznie poziom cholesterolu, który w nadmiarze sprzyja rozwojowi miażdżycy. Po drugie, wpływają korzystnie na funkcje komórek wyścielających światło naczyń wieńcowych oraz inne złożone mechanizmy, które hamują procesy miażdżycowe.

Stąd na częste pytanie, czy dalej należy stosować lek na cholesterol, jeśli profil lipidogramu wykonywany kilka miesięcy po leczeniu jest prawidłowy, należy odpowiedzieć – tak! Te leki, stosowane mimo prawidłowego poziomu cholesterolu, zmniejszają ryzyko zaostrzeń choroby wieńcowej. Zatem po raz kolejny stajemy w obliczu sytuacji, że należy podjąć pewne działania po to, by zmniejszyć ryzyko nawrotu dolegliwości wieńcowych.

Rodzaj zastosowanego leku zależy od profilu lipidowego, czyli ocenie poszczególnych frakcji cholesterolu, jakie występują w organizmie. Warto przy tym wiedzieć, że leki te będą wówczas bardziej, skuteczne, jeśli będziemy przestrzegać odpowiedniej diety – przy jej braku ich efekt będzie o wiele mniejszy albo żaden. Warto również zauważyć, że najlepiej leki popijać czystą, niegazowaną wodą.

Dziś mamy też do dyspozycji nowe leki obniżające poziom cholesterolu, które stosuje się wtedy, gdy u pacjenta pojawiają się efekty uboczne klasycznych leków na cholesterol mianowicie bóle mięśni, podniesienie parametrów wątrobowych czy CK. Te nowe leki podaje się we wstrzyknięciach podskórnych raz na dwa lub cztery tygodnie.

Te leki to tzw. inhibitory PCSK-9 i należy przyznać, że ich potencjał obniżania tzw. złego cholesterolu czyli frakcji LDL jest imponujący. Proszę pamiętać, że obecnie zaleca się, aby poziom tzw. złego cholesterolu czyli frakcji LDL wynosił u pacjentów po zawale serca mniej jak 55mg/ dl. 

Działania niepożądane leków. Kiedy zgłosić się do lekarza.

Spektrum działań ubocznych leków, które trzeba stosować po zawale mięśnia sercowego jest szerokie, począwszy od zupełnie łagodnych i nieistotnych po bardzo poważne, zagrażające życiu. Poniżej przedstawimy krótką informację o sytuacjach, w których należy skontaktować się z lekarzem.

Krwawienia

– leki przeciwpłytkowe, poza korzystnym działaniem na serce i zmniejszaniem ryzyka kolejnych incydentów wieńcowych, niosą ze sobą ryzyko działań ubocznych, z których najpoważniejsze są krwawienia z przewodu pokarmowego. Za każdym razem, kiedy zaobserwujesz objawy dyspeptyczne (ból nadbrzusza, nudności, zgagę, zaburzenia perystaltyki jelit) zgłoś to prowadzącemu lekarzowi. Aktualnie jak wspominaliśmy wcześniej, po zawale mięśnia sercowego, zaleca się pacjentom, stosowanie leków osłonowych na żołądek, które minimalizują ryzyko tych objawów. Tym co powinno najbardziej Państwa zaniepokoić jest następująca sekwencja objawów – ból w nadbrzuszu, po którym następuje przyspieszenie pasażu jelit, włącznie z wypróżnieniem – takie objawy, zwłaszcza przy utrzymującym się bólu w nadbrzuszu, mogą sugerować początek krwawienia z przewodu pokarmowego.

Częstym objawem są krwawienia z nosa – śluzówka nosa jest miejscem podatnym na uszkodzenia w sytuacjach lokalnego stanu zapalnego (katar, kichanie), stąd pojawiające się przy tym drobne plamki świeżej krwi nie są niczym nadzwyczajnym. Jeśli są to tylko drobne plamki, albo pasemka świeżej krwi, nie ma powodu do obaw. Jeśli jest to natomiast obfity wypływ krwi, może być potrzebna konsultacja z laryngologiem. Podobnie przy przyjmowaniu leków przeciwpłytkowych mogą pojawić się krwawienia z dziąseł, zwłaszcza przy intensywnym szczotkowaniu. Nie jest to objaw niepokojący jeśli występuje samodzielnie (tzn. poza krwawieniem z dziąseł nie ma krwawień w innych miejscach), powinien zwrócić naszą uwagę raczej w kierunku naszego uzębienia.

Elementem łatwiejszego krwawienia jest skłonność do częstszego siniaczenia się - to bardzo często zauważalny objaw - pacjenci zauważają siniaki na przedramionach czy nogach - wystarczy np. uderzyć się w czasie przewracania się w nocy w łóżku i pojawiają się siniaki - to nic groźnego i nie zależy się tym przejmować.

Objawy dyspeptyczne

– to szeroka grupa objawów ze strony przewodu pokarmowego, o których wspomniano wyżej. Takie objawy jak zgaga, odbijanie, poczucie metalicznego posmaku w jamie ustnej, wzdęcia, zaburzenia perystaltyki jelit, czyli okresowe biegunki lub zaparcia, bóle brzucha, mogą być działaniem ubocznym leków. Z reguły objawy te mają charakter przemijający, jeśli jednak nie ustąpią warto o tym powiedzieć lekarzowi, z tego względu, że zmiana leku, a czasem tylko preparatu danej substancji, może przynieść istotna ulgę.

Bóle mięśniowe

– ten objaw jest stosunkowo rzadki, niemniej jednak wymaga uwagi. Bardzo rzadko elementem działań obocznych leków stosowanych na cholesterol, statyn, jest uszkodzenie mięśni. Należy o tym niezwłocznie o tym powiedzieć lekarzowi prowadzącemu, gdyż może być to sygnał rozwijania się poważnego objawu niepożądanego, jakim jest tzw. rabdomioliza, ale chcemy podkreślić, że tak poważne działanie uboczne tych leków zdarza się raz na kilka milionów przypadków. 

Dokumenty z leczenia szpitalnego.

Dokumentacja medyczna, zawierająca opis zabiegu koronarografii oraz angioplastyki wieńcowej, tak i zapis ekg, jest bardzo przydatna w sytuacji, kiedy trafiacie Państwo z dolegliwościami bólowymi w klatce piersiowej do szpitalnej Izby Przyjęć lub jakiegokolwiek lekarza. W wielu sytuacjach oczywiście sami potraficie dokładnie opisać Wasze dolegliwości oraz ocenić w jakim stopniu przypominają czy są podobne do objawów zawału mięśnia sercowego.

Czasem jednak sami możecie mieć wątpliwości co do charakteru objawów i wówczas decydujące znaczenie ma m.in. interpretacja seryjnych zapisów ekg. A u większości pacjentów po zawale mięśnia sercowego zapis ekg zawiera zmiany, które w pewnych sytuacjach klinicznych mogą budzić wątpliwości – wówczas możliwość porównania takiego zapisu do zapisów wcześniejszych oraz odniesienie ich do opisanych w karcie informacyjnej zabiegów, znacznie ułatwia postępowanie.

Ponadto dokumentacja taka może być bardzo przydatna w sytuacji, nie daj Boże, wypadku komunikacyjnego lub innego nieszczęśliwego zdarzenia, kiedy możecie trafić do szpitala w stanie uniemożliwiającym szybkie zebranie pełnego wywiadu. Wówczas wskazanie na dokumenty ułatwia sprawę.

Posiadanie takiej dokumentacji jest również jak najbardziej wskazane w sytuacji wyjazdu za granicę, zwłaszcza do krajów Europy Zachodniej, Ameryki Północnej czy Australii.

W tamtych rejonach świata dostępność do diagnostyki inwazyjnej choroby wieńcowej jest na porównywalnym poziomie co w Polsce. A opisy zabiegów koronarografii i koronaroplastyki są na tyle uniwersalne, że każdy lekarz, z każdej części świata, mający do czynienia z taka dokumentacją, bez problemu ją rozumie. Poza tym, na każdej karcie informacyjnej jest telefon do placówki i oddziału, w którym byliście Państwo hospitalizowani, co w sytuacjach wątpliwych może być wykorzystane zarówno przez Was, jak i lekarzy szpitala, w którym się znajdziecie.

W dobie cyfryzacji dokumentacji medycznej, niektóre placówki oferują swoim pacjentom zapis zabiegów diagnostycznych i terapeutycznych na nośnikach cyfrowych, najczęściej na płycie CD. Warto poprosić o taką dokumentację, gdyż ona również może bardzo przydać się lekarzom innego ośrodka, zwłaszcza jeśli planujecie Państwo wyjazd w inną część Polski lub zagranicę.

Najlepiej oczywiście przed takim wyjazdem zrobić zdjęcia własnym telefonem komórkowym i wysłać sobie kopie dokumentacji na maila. I nie przejmujcie się RODO, ryzykiem zhakowania swojej dokumentacji medycznej na Waszym mailu.

Są rzeczy ważne i ważniejsze.