In het kader van mijn afstudeeronderzoek binnen de master Projectmanagement aan de Hogeschool Utrecht doe ik onderzoek naar het herkennen van depressiesignalen in projectteams. Uit eerder wetenschappelijk onderzoek blijkt dat projectmatig werken vaak gepaard gaat met hoge werkdruk, tijdelijke teams, een gebrek aan sociale steun en een verhoogde kans op mentale belasting bij teamleden. Tegelijkertijd vormt depressie een groeiend maatschappelijk probleem, met negatieve gevolgen voor zowel het individu als de samenwerking binnen teams. Hoewel projectmanagers een centrale rol spelen in de dagelijkse aansturing van hun teamleden, is er nog weinig bekend over hoe zij in hun rol depressieve signalen kunnen opmerken.
Het doel van mijn onderzoek is om een tool te ontwikkelen waarmee projectmanagers depressiesignalen bij teamleden kunnen herkennen zonder daarbij een medische rol in te nemen. Hiervoor heb ik literatuuronderzoek verricht, expertinterviews gehouden met onder andere een bedrijfspsycholoog en HR-professional en op basis daarvan inhoudelijke criteria opgesteld waaraan een ondersteunend hulpmiddel, een artefact, moet voldoen. Dit artefact is een e-learningmodule die projectmanagers helpt bij het signaleren van depressieve klachten op de werkvloer.
De e-learningmodule is specifiek ontworpen voor projectmanagers die werkzaam zijn in veeleisende of dynamische projectomgevingen. Het doel van de module is om deze managers inzicht te geven in signalen die kunnen wijzen op depressieve symptomen bij teamleden. Daarbij ligt de nadruk op het herkennen van gedragsveranderingen en risicofactoren in de werkomgeving. Het gaat in deze module nadrukkelijk niet om het stellen van diagnoses of het voeren van gesprekken, maar enkel om het observeren van mogelijke signalen.
De module kan zelfstandig en op ieder gewenst moment gevolgd worden via een laptop, tablet of telefoon. De totale doorlooptijd bedraagt tien tot vijftien minuten. De module bevat korte teksten, praktijkgerichte casussen, reflectieve vragen en visuele voorbeelden die zijn afgestemd op herkenbare werksituaties in projectteams. Zo worden er gezichtsuitdrukkingen en gedragsvoorbeelden getoond waarmee projectmanagers leren afwijkend gedrag te herkennen, zoals terugtrekking, verminderde mimiek, focusverlies of verlies van initiatief. De deelnemer wordt telkens gevraagd wat hem of haar opvalt, met als doel het versterken van het observatievermogen.
Daarnaast wordt ingegaan op projectcontexten die als risicovol worden beschouwd voor mentale klachten. Denk aan structurele overbelasting, onveilige teamsfeer, gebrek aan autonomie of sociale steun. De deelnemer krijgt korte praktijksituaties te zien waarin deze factoren zichtbaar zijn en wordt uitgedaagd om deze te herkennen zonder te oordelen.
Een belangrijk onderdeel van de e-learning is het bewust worden van de grenzen van de rol van de projectmanager. De module benadrukt dat het uitsluitend gaat om het herkennen van mogelijke signalen van depressieve klachten, zonder daar conclusies aan te verbinden of verdere actie te ondernemen. Er wordt geen aandacht besteed aan vervolgstappen, zoals doorverwijzen of het voeren van gesprekken. Tot slot biedt de module een visueel overzicht van herkenbare gedragskenmerken en projectomstandigheden die als risicovol worden beschouwd, aangevuld met een eenvoudige observatiechecklist die als geheugensteun kan dienen in de praktijk.
Deze eerste versie van de module wordt tekstueel voorgelegd aan projectmanagers. Op basis van hun beoordeling wordt de inhoud geëvalueerd aan de hand van een gestructureerde vragenlijst. De input uit deze toetsfase wordt gebruikt om het ontwerp te verbeteren, waarna een definitieve interactieve versie van de module zal worden ontwikkeld. Het uiteindelijke doel is om projectmanagers op een laagdrempelige en evidence-based manier te ondersteunen bij het herkennen van mentale signalen in hun projectteam, zonder hen verantwoordelijk te maken voor diagnose of interventie.