Podstawowa wiedza w chorobach serca

Krew z tlenem doprowadzana jest do mięśnia sercem system naczyń, które nazywamy tętnicami wieńcowymi. Przypomina to system drogowy, który zapewnia płynny ruch w mieście. Jeśli gdzieś pojawi się duży wypadek pojawia się korek, który blokuje część dróg.

W czasie zawału dochodzi do blokady tętnicy wieńcowej. Pęknięta blaszka miażdżycowa blokuje dopływ krwi do mięśnia serca. Stąd pojawiają się objawy i później następstwa zawału.

Koronarografia - tak nazywa się badanie w trakcie którego badamy naczynia, które prowadzą krew do serca - przez tętnice w przedramieniu lub w pachwinie wprowadzamy cewnik, którego koniec sięga początku jednej z dwóch tętnic, które prowadzą krew do serca - prawej lub lewej tętnicy wieńcowej. Przez ten cewnik podajemy specjalny kontrast - kiedy płynie on przez naczynia prześwietlamy pacjenta promieniami rentgenowskimi i widzimy dzięki temu jak kontrast układa się w naczyniu. Dzięki temu widzimy czy wszystko jest w porządku, czy na przykład gdzieś jest zwężenie albo całkowite zamknięcie naczynia. Zobacz na video co widzi lekarz jak poda kontrast do tętnicy w sercu:https://www.youtube.com/watch?v=HKXTZUYTxkA

Koronaroplastyka - PCI - w ten sam sposób co koronarografię wykonuje się i ten zabieg. Tym razem przez cewnik wprowadzamy stent - stent to specjalna sprężynka - przypomina betonowy walec, który wprowadza się do tunelu metra, który podtrzymuje światło tunelu. Tak samo jest ze stentem - ta sprężynka po rozprężeniu wpycha w ściany naczynia złogi miażdżycowe i stabilizuje przepływ krwi. To właśnie ten zabieg wykonano u Państwa i dzięki temu objawy choroby ustąpiły. 

Kiedy pytamy o ciężkość zawału mięśnia sercowego, pytamy tak naprawdę o jego następstwa dla naszego serca. Każdy zawał serca jest ciężki jeśli chodzi o ryzyko jakie niesie dla życia. Natomiast to o co potocznie pytają pacjenci po zabiegu - czy zawał był ciężki - odnosi się do stopnia uszkodzenia serca.

Ale spokojnie - nawet jeśli to spory stopień uszkodzenia to po to mamy leki i rehabilitację kardiologiczną aby poprawić wszystko - serce goi się nawet do 3 miesięcy i w tym czasie funkcja serca może się poprawić.

Jak oceniamy funkcję serca? To tzw. frakcja wyrzutowa - o tym na następnym slajdzie.

Serce to pompa. Pcha natlenowaną krew z lewej komory do całego ciała i odtlenowaną krew do płuc z prawej komory. 

Z drugiej strony serca odbiera krew - do lewego przedsionka trafia natlenowana krew z płuc. A do prawego przedsionka odtlenowana krew z obwodu ciała.

Każda pompa ma swoją sprawność. 

Dla serca miarą tej sprawności jest frakcja wyrzutowa - czyli ilość krwi jaką wyrzuca z siebie lewa komora w czasie skurczu. Wartość prawidłowa to 60%.

Frakcję wyrzutową bada się wykonując USg serca czyli inaczej echo serca lub echokardiografia.

Takie badanie już zostało lub będzie u Państwa wykonane.

Bezpośrednio po zawale frakcja wyrzutowa może być obniżona. Jeśli jest większa niż 40% to daje bardzo dobre rokowania co do leczenia.

Jeśli jest niższa jak 30% oznacz to, że uszkodzenie serca po zawale jest duże

Uszkodzenie serca w trakcie zawału przypomina skaleczenie skóry.

Zanim rana się zaleczy i powstanie blizna mija pewien czas.

Dla serca ten okres jest dłuższy - trwa nawet do kilkunastu tygodni.

W tym czasie serce goi się i może dojść do istotnej poprawy sprawności serca - frakcja wyrzutowa może nawet się znormalizować.

Dlatego te pierwsze tygodnie są tak ważne dla rehabilitacji.

Jeśli zawał serca nie jest powikłany, czas hospitalizacji waha się od 4 do 5 dni.

W tym czasie poza echokardiografią wykonane zostaną badania krwi.

morfologia, 

kreatynina

elektrolity

lipidogram

poziom glukozy czyli cukru na czczo

Wyniki tych badań są ważne.

Mamy nadzieję, że teraz lepiej orientujecie się co się wydarzyło w trakcie zawału serca, na czym polegał zabieg angioplastyki, co to znaczy, że zawał serca był ciężki i jak to zbadać.

Powtórzmy sobie razem te wiadomości i odpowiedzmy na kilka pytań:

Jakie leki należy stosować po zawale mięśnia sercowego?

Po przebytym zawale mięśnia sercowego należy przyjmować kilka rodzajów leków:

−  leki przeciwpłytkowe, 

−  leki na cholesterol 

−  beta-blokery 

−  inhibitor konwertazy lub sartan 

− inne leki przeciwnadciśnieniowe lub inne leki zależnie od współwystępowania innych chorób (np. cukrzycy).

lek osłonowy na żołądek

Ich rola polega na minimalizowaniu ryzyka powstawania zakrzepów krwi i pękania blaszek miażdżycowych w tętnicach wieńcowych.

Stosowanie dwóch leków przeciwpłytkowych pomaga także wgojeniu się stentu w ścianę tętnicy wieńcowej.

Najczęściej po zawale dwa leki przeciwpłytkowe stosowane są razem przez rok.

Jeden z leków przeciwpłytkowych to aspiryna czyli kwas acetylosalicylowy.

Drugiem lekiem może być:

> klopidogrel,

> prasugrel lub

tikagrelor.

Lekarze zdecydują, który z tych leków jest dla Was najwłaściwszy.

Pamiętajcie Państwo - Aspirynę będziecie stosować już całe życie.

Przy stosowaniu dwóch leków przeciwpłytkowych możecie zauważyć, że łatwiej się siniaczycie, że podkrwawiają Wam dziąsła w czasie szczotkowania zębów, albo łatwiej skaleczyć skórę w czasie golenia, albo w czasie kataru pojawiają się smużki świeżej krwi.

To wszystko jest normalne.

Natomiast jeśli

> pojawi się krew w moczu lub

> wystąpią silne bóle brzucha, zwłaszcza nadbrzusza,

nie czekajcie z wizytą. Udajcie się pilnie do lekarza!! Nawet na izbę przyjęć.

Ponieważ leki przeciwpłytkowe podrażniają ścianę żołądka, u większości pacjentów stosuje się lek osłonowy na żołądek - tak długo jak długo stosuje się dwa leki przeciwpłytkowe, czyli najczęściej przez rok.

Nigdy nie odstawiajcie sami leków przeciwpłytkowych. Jeśli coś Was zaniepokoi, zawsze mówcie o tym lekarzowi.

Jeśli będziecie w przyszłości stosować już tylko samą aspirynę to pamiętajcie - nie wolno jej samemu odstawiać.

Jeśli stosujecie samą aspirynę, wykonywanie różnych zabiegów, w tym usuwania zębów, jest bezpieczne.

Statyny - to leki obniżające poziom cholesterolu. Są stosowane obowiązkowo po zawale całe życie. 

Nie tylko obniżają poziom tzw. złego cholesterolu LDL, ale działają przeciwzapalnie - czyli zapobiegają pękaniu blaszek miażdżycowych.

Rzadko przy ich stosowaniu mogą wystąpić bóle mięśni. Jeśli tak się zdarza odstawia się je, próbuje inny preparat lub zastępuję fibratami lub ezetrolem.

Poziom złego cholesterolu czyli LDL, powinien wynosić w kontrolnym badaniu po 3 miesiącach leczenia 55mg/dl lub spaść o 50% w porównaniu do wartości wyjściowych.

Jeśli tak się nie stanie, dokładane są inne leki jak ezetrol, fibraty lub kwasy omega-3.

Jeśli to nie pomaga, zleca się leki podawane w zastrzykach podskórnie co kilka tygodni - inhibitory PCSK9.

Beta-blokery to leki które zwalniają akcję serca i obniżają ciśnienie tętnicze krwi.

Wolniejsza akcja serca - w pomiarach rano ok 60/min - najbardziej sprzyja procesowi gojenia się serca.

Czasem leki mogą za bardzo zwolnić akcję serca lub obniżyć ciśnienie krwi. Wtedy redukuje się ich dawkę lu odstawia.

ACE-inhibitory lub sartany - podobnie jak beta-blokery obniżają ciśnienie krwi i sprzyjają procesowi gojenia się serca.

Zmniejszają ryzyko kolejnych zawałów serca.

Dla pacjentów z uszkodzeniem serca po zawale i/lub z innymi chorobami (jak cukrzyca) są szczególnie wskazane.

Nieprawidłowa dieta w prosty sposób prowadzi do zaburzeń lipidowych, które leżą u podłoża procesów prowadzących do powstania miażdżycy.

Dlatego zmiana diety na dobre to tak samo ważny element leczenia jak farmakoterapia.

Bez tego, żadne leczenie, nie przyniesie optymalnych rezultatów. 

Zmiana diety to proces.

Dieta oznacza zmianę stylu jedzenia na stałe.

Dlatego warto poprosić w tym zakresie o wsparcie dietetyka i zmienić nawyki całej rodziny.

Zacznij od małych zmian.

Ważna jest ilość posiłków - jeden lub dwa dziennie to za mało.

Stałe podjadanie też jest fatalne.

Ważny jest czas jaki spędzasz przy posiłku - pośpiech przy jedzeniu to często Twój wybór.

Zmniejszaj w diecie stopniowo ilość mięsa, zwłaszcza wysokoprzetworzonego.

Zwiększaj stopniowo ilość warzyw.

Zastępuj napoje słodzone wodą, zmniejszaj ilość cukru.

Modyfikuj smaki naturalnymi dodatkami, przyprawami. 

Zmniejszaj ilość przekąsek.

Nie rób z jedzenia „poprawiacza” nastroju.

Wprowadzaj produkty pełnoziarniste.

Alkohol po zawale jest przeciwwskazany w dużych ilościach.

Najlepiej wyeliminować alkohol w ogóle.

Tzw. rosweretrol w winie, substancja przypominająca leki na cholesterol, nie pomoże Wam tak jak klasyczne leki.

Piwo jest bardzo kaloryczne - unikaj szczególnie piwa.

Jedz mniej słodyczy.

Jeśli lubisz słodycze i nie wyobrażasz sobie bez nich życia, jedz je jako dodatek do głównego posiłku, a nie jako przekąskę.

Staraj się szukać naturalnych słodyczy - np. smacznych owoców.

Kawa - nie jest przeciwwskazana po zawale.

Podobnie jak herbata.

Pamiętaj o nawodnieniu - wiele osób za mało nawadnia swój organizm.

Bądź ostrożny z suplementami diety.

Reklamuje się ich bardzo wiele.

Na razie nie ma badań, które potwierdzają rewelacyjne korzyści z rutynowego stosowania witamin lub innych suplementów diety po zawale.

Jeśli będziesz chcieć coś wypróbować, zawsze porozmawiaj o tym ze swoim lekarzem.

Sen to zdrowie! To prawda.

Zaburzenia snu zwiększają ryzyko udarów mózgu, zawałów serca i innych chorób.

Zastanów się czy nie masz z tym problemów.

Koniecznie porozmawiaj z lekarzem jeśli:

> masz problem z zasypianiem

> masz problemy z wczesnym budzeniem się

> wybudzasz się w nocy z uczuciem duszności ewentualnie bólu w klatce piersiowej;

Koniecznie porozmawiaj z lekarzem jeśli:

> budzisz się nagle w środku nocy z uczuciem nieokreślonego strachu

> odczuwasz senność w ciągu dnia

> nie możesz powstrzymać senności w ciągu dnia i zasypiasz

Te objawy mogą być wynikiem strachu, depresji, ale także skrzywionej przegrody nosa i związanego z tym chrapania lub bezdechu sennego.

Właściwa diagnoza jest zatem bardzo ważna.

Zadbaj o dobry sen!

Niech pomieszczenie, w którym śpisz będzie miejscem, w którym śpisz a nie równocześnie oglądasz telewizję.

Śpij w luźnych rzeczach lub nago.

Przygotuj sobie rytuał snu:

- weź ciepłą kąpiel, prysznic,

- poczytaj kilka stron plotkarskiej gazety, ulubionej książki.

Jeśli nie masz ochoty na sen, to wyjdź z sypialni i poczytaj coś dłużej lub pooglądaj w telewizji program nie związany z polityką.

Niech sypialnia będzie pomieszczeniem dobrze wentylowanym. Zostaw uchylone okno, a w czasie zimnych nocy uchylone okno w sąsiednim pokoju. 

Jeśli nie możesz zasnąć zacznij wykonywać ćwiczenia relaksacyjne przed snem. Często niejako działaniem ubocznym ćwiczeń relaksacyjnych jest senność.

Jeśli podejrzewasz, że chrapiesz, poproś osobę, z którą śpisz żeby sprawdziła w nocy czy nie zdarza Ci się zatrzymanie oddechu na więcej jak 10 sekund. Jeśli tak powiedz o tym lekarzowi.

Potrzebne mogą być dodatkowe badania.

Naturalnym preparatem, bezpiecznym po zawale i wspomagającym dobry sen jest melatonina.

Porozmawiaj też o niej z lekarzem.

Czasem pomocne w zaburzeniach snu mogą być leki nasenne.

Ich włączenie trzeba zawsze szczegółowo omówić z lekarzem.

Odpowiedz teraz na kilka pytań

Po zawale trzeba być aktywnym.

W trakcie rehabilitacji kardiologicznej dowiesz się więcej na ile możesz sobie pozwolić. 

Jeśli czekasz w domu na wyjazd do sanatorium, nie masz frakcji wyrzutowej mniej jak 30, chodź co najmniej 2 razy dziennie po 30 minut,

Jeśli w trakcie marszu nie odczuwasz takich bólów jak przy zawale serca, nie odczuwasz duszności, ani się nie męczysz, możesz zwiększyć dystans marszu.

Utrzymanie regularnej aktywności fizycznej po zawale całe życie jest ważne.

Poprawia nastrój, pozwala utrzymać prawidłową masę ciała.

Regularna aktywność fizyczna poprawia Twoje rokowanie co do przeżycia.

Tak łatwo powiedzieć „Nie stresuj się”.

Stres wpływa negatywnie na nasze zdrowie a uczenie się radzenie sobie ze stresem to praca - możliwa do wykonania i bardzo satysfakcjonująca.

Może ten moment, kiedy na chwilę zatrzymało się życie i dane Ci jest życie na nowo, warto wykorzystać na kilka refleksji.

I przekonać się, że w życiu chodzi nie tylko o kontrolę świata dookoła nas, ale także umiejętność odpuszczenia - przyznania, że są rzeczy, na które wpływu nie mamy.

Mamy kilka sugestii w tym obszarze - spróbujcie je uwzględnić teraz w swoim życiu i stopniowo wprowadzać takie zmiany.

To elementy, które będą wspierać równowagę psychiczną.

Codzienne uwalnianie się ze złości/urazów/strachu co obejmuje takie zachowania jak unikanie pozostawiania „niedokończonych spraw”, regularne rozmowy o domowych sprawach z osobami, z którymi mieszkasz, zdolność do wyrażania emocji, zdolność do odmawiania bez poczucia winy.

Pozytywne postawy duchowe w tym akceptacja i praca nad sobą, nadanie pracy znaczenia, odnalezienie sensu w życiu, postrzeganie trudności jako możliwości rozwoju, opieranie się na sile wypływającej z wiary.

Humor/kreatywność – w tym obszarze warto posłuchać i opowiedzieć jeden dowcip dziennie, szukać w trudnych sytuacjach ich zabawnej strony, uczestniczyć w przyjemnych sytuacjach oraz poszukać sobie hobby, które daje ci wiele radości i pozwala na kreatywną ekspresję.

Ucz się znajdowania teraz czasu dla siebie; bez poczucia winy wobec kogokolwiek.

Czy i kiedy seks po zawale jest bezpieczny?

Aktywność seksualna jest normalnym elementem naszego życia, a wszelkie zaburzenia i trudności w tym obszarze mają olbrzymi wpływ na naszą fizyczność, duchowość i naszą psychikę

Jeśli serce po zawale nie jest bardzo uszkodzone i po wyjściu ze szpitala możecie bez problemów maszerować swoim tempem bez żadnych objawów, możecie wracać do łóżka po tygodniu.

Przy znacznym uszkodzeniu serca lub utrzymywaniu się objawów np. duszności przy normalnym chodzeniu, warto poczekać kilka tygodni, aż objawy ustąpią.

Nie bójcie się. Seks po zawale jest bezpieczny.

Jeśli chcecie mieć więcej komfortu na początku, zaproponujcie partnerowi że to wy będziecie przyjmować pozycję, która będzie mniej was angażować.

Jeśli stosowaliście wcześniej tzw. "niebieskie tabletki" to teraz nie możecie ich stosować.

Konieczne jest odczekanie kilku miesięcy.

I pamiętaj stosowanie tych leków z preparatami nitrogliceryny jest przeciwwskazane.

PALENIE

Jeśli palisz papierosy to teraz jest właściwy moment żeby się z nimi rozstać.

Jeśli będziesz nadal palić, ryzyko kolejnego zawału będzie prawie trzykrotnie wyższe.

Nikotyna zawarta w papierosach blokuje działanie aspiryny.

A już wiesz, że aspiryna to bardzo ważny lek.

Nie bój się, że przytyjesz po rzuceniu papierosów. 

Nawet jeśli zyskasz kilka kilogramów, to i tak przeważać będą korzyści wynikające z zaprzestania palenia.

Leki wspomagające rzucanie palenia powinno stosować się kilka miesięcy po zawale. Omów to ze swoim lekarzem.

Podróże po zawale serca

Gdziekolwiek będziesz podróżować, zabieraj ze sobą nie tylko zapas leków, ale i kopię/zdjęcie karty informacyjnej.

Na wizycie kontrolnej wykonaj badanie ekg - zrób też jego zdjęcie - jeśli kiedykolwiek w przyszłości coś się będzie działo, porównanie nowych zapisów ekg do starych zapisów ekg, może być bardzo pomocne.

Staraj się zapamiętać jakie miałeś objawy w czasie zawału serca.

To tzw. objawy stenokardialne.

Jeśli coś niepokojącego będzie działo się w przyszłości z sercem, objawy będą z reguły takie same.

W ciągu następnych kilku tygodni możesz odczuwać kłucia w klatce piersiowej.

Jeśli w czasie zawału nie miałeś takich objawów to się nie martw.

Wiele osób po zawale odczuwa takie objawy - po prostu zaczynają zauważać problemy związane z … kręgosłupem.

W następnych miesiącach Twój nastrój może się zmieniać.

Nie ma w tym złego - to naturalne, że różnie reagujemy na tak trudne i nowe dla nas sytuacje. 

Jeśli Twoi bliscy zwrócą Ci uwagę, że się zmieniasz, nie miej do nich pretensji. Zastanów się czy zmiana zachowania nie jest na gorsze.

Wtedy po prostu porozmawiaj o tym z lekarzem.

Czasami stres związany właśnie z nową dla nas sytuacją nas przerasta. 

Potrzebujemy wtedy więcej dystansu do siebie.

Wtedy może nam pomóc wsparcie ze strony terapeuty.

U większości pacjentów te przejściowe objawy wycofują się całkowicie.

Jak często kontrolować się po zawale?

Najlepiej jeśli pierwsza wizyta ma miejsce w okresie pierwszych 3 miesięcy od wypisania ze szpitala. Teraz bierzecie Państwo udział w programie KOS.

Jeśli frakcja wyrzutowa serca zostanie w kontrolnych badaniach oceniona jako dobra, kontrolne badania echokardiograficzne można wykonywać raz na rok lub raz na dwa lata.

Kontrolne badania krwi, jeśli nie innych wskazać np. ze względu na współwystępujące choroby, powinno wykonywać się raz w roku - jeśli wszystko jest w porządku i dobrze się czujecie.

Pamiętajcie - badanie profilu cholesterolu czyli lipidogram należy wykonywać po 2 miesiącach od modyfikacji dawki leku na cholesterol. 

Jeśli wynik jest prawidłowy, nie nie zmienia się w diecie i dawce leku, kontrolne badania profilu cholesterolu można wykonywać raz na rok.

Jak przygotować się do życia po zawale. 

A teraz zadamy Państwu kilka pytań, na które może nie było do tej pory odpowiedzi - ale mamy nadzieję, że uda się na nie odpowiedzieć poprawnie.

Jeśli nie to się martw - pomożemy Państwu się nauczyć kilku nowych rzeczy.

I kilka naszych podpowiedzi. Jak zmienić życie po zawale.

Co do aktywności fizycznej:

- jeśli możesz skorzystaj ze schodów a nie windy

kiedy tylko możesz, idź na spacer

sprzątaj w domu - odkurzanie, pranie, czyszczenie to aktywność fizyczna

jeśli masz możliwości pomyśl o ogrodzie - uprawianie ogrodu sprawi, że będziesz spędzać czas na zewnątrz i będziesz aktywny/a

kiedy będziesz podjeżdżać samochodem do sklepu, parkuj najdalej od wejścia jak to możliwe - przejdziesz większy dystans, będziesz mięć więcej ćwiczeń w drodze powrotnej

kiedy rozmawiasz przez telefon wstań i chodź po pokoju

czas na rekreację po prostu musi się znaleźć

poszukaj kogoś z kim możesz wspólnie spędzać czas w trakcie aktywności fizycznej

To teraz zapraszamy do pytań: